Pan Wołodyjowski – powieść historyczna Henryka Sienkiewicza, opublikowana w latach 1887-1888. Jest to trzecia z trzech części trylogii sienkiewiczowskiej, poprzedzone przez Ogniem i mieczem oraz Potop. Akcja powieści rozgrywa się w XVII-wiecznej Rzeczypospolitej, na tle wojen polsko-tureckich i konfliktów z Tatarami. Głównym bohaterem jest Michał Wołodyjowski, polski szlachcic i żołnierz, znany jako Mały Rycerz ze względu na swój niski wzrost i niezwykłą odwagę. Poznajemy go w momencie, gdy po śmierci ukochanej narzeczonej popada w głęboką depresję i decyduje się porzucić służbę wojskową na rzecz życia zakonnego. Jednak jego oddani przyjaciele, między innymi bohaterowie znani z poprzednich części trylogii – Jan Skrzetuski, Onufry Zagłoba i Andrzej Kmicic (znany wcześniej jako Babinicz) – namawiają go do powrotu na pole bitwy w obliczu groźby wojennej. Razem z Wołodyjowskim walczą w bitwach, przeżywają liczne perypetie i intrygi polityczne oraz miłosne. W trakcie akcji Wołodyjowski spotyka i zakochuje się w Basi Jeziorkowskiej, wdowie po kawalerze maltańskim Ketlingu, postaci istniejącej w rzeczywistości i mająca wpływ na Sienkiewicza przy pisaniu tej powieści.
Dzieje się to na tle nieustannych walk z muzułmańskimi sąsiadami, co daje autorowi pretekst do opisywania licznych bitew i potyczek z Kozakami, Tatarami oraz Turkami. Ważnym elementem powieści są również wątki miłosne głównych bohaterów – prócz Wołodyjowskiego i Basi dużo miejsca poświęca autor relacjom Andrzeja Kmicica z księżniczką Boguską oraz księcia Jaremy Wiśniowieckiego z kniaziówną Małgorzatką. Pan Wołodyjowski to również studium osobowości i psychologii postaci, w której dzieje się wiele wydarzeń – od śmierci jednej ukochanej aż po związanie serca głównego bohatera z Basią. Sienkiewicz umiejętnie łączy fikcję literacką z historycznym tłem, tworząc dzieło czytelne i atrakcyjne również dla osób niezaznajomionych z historiografią. Główna postać powieści – Michał Wołodyjowski – staje się symbolem pojęcia honoru oraz oddania ojczyźnie, a także przedstawieniem ideału sarmackiego rycerza, który walczy i umiera dla swojej ukochanej.
