Tomizm

Tomizm to system filozoficzny oparty na poglądach średniowiecznego teologa i filozofa Tomasza z Akwinu. Charakteryzuje się on powiązaniem elementów arystotelesowskich z chrześcijańskimi naukami o bycie, duszy, Bogu i człowieku. Jednocześnie tomizm wprowadza oryginalne koncepcje, takie jak realna różnica między substancją a istnieniem czy rozróżnienie między istotą a aktem. Główne pojęcia w tomizmie to: istnienie, punkt, możność, kondycja, materia, przyczyna sprawcza, substancja, przypadłości i istota. Tomasz z Akwinu rozumiał byt jako coś niekompletnego, ale dążącego do pełni swego istnienia poprzez łączenie się materii z formą. W konsekwencji dusza ludzka jest formą ciała i jednocześnie może być rozumiana jako osobna substancja, jak to ma miejsce w przypadku aniołów. Dla tomizmu istotne są trzy doskonałości: prawda, dobro i piękno. Filozofia ta odmawia realności złu jako takiemu i uznaje je jedynie za brak dobra w bycie. Tym samym zło nie jest czymś samoistnym ani substancjalnym. Tomizm zakłada, że dusza ludzka posiada władze poznawcze i pożądawcze, przeważnie podzielone na te związane z ciałem i niezależne od niego. Człowiek w koncepcji tomistycznej znajduje się na drabinie bytów pomiędzy aniołami a zwierzętami, co stanowi zarówno o jego godności, jak i sile poznawczej i moralnej. Przeznaczeniem człowieka jest osiągnięcie najwyższego dobra przez zjednoczenie się z Bogiem poprzez miłość i kontemplację. Tomizm miał znaczący wpływ na rozwój chrześcijańskiej filozofii, teologii oraz etyki w kulturze europejskiej. Współcześnie można wyróżnić różne nurty tomizmu, w tym neotomizm inspirujący encyklikę Leona XIII "Aeterni Patris" z 1879 roku, który postulował powrót do studiowania oryginalnych dzieł Tomasza z Akwinu. W Polsce szczególną popularnością cieszą się dwa nurty: tomizm egzystencjalny reprezentowany przez Jacques'a Maritaina i Étienne'a Gilsona oraz tomizm konsekwentny, którego przedstawicielami są Stefan Swieżawski i Mieczysław Albert Krąpiec. Wstęp do filozofii św. Tomasza z Akwinu autorstwa Étienne'a Gilsona oraz jego "Tomizm" to kluczowe pozycje wprowadzające do myśli akwinaty, które oferują kompleksowy przegląd i prezentację dorobku średniowiecznego filozofa.