Umowa społeczna, autorstwa Jean-Jacques Rousseau, jest kluczowym dziełem literatury politycznej i myśli oświeceniowej. Przedstawiona w formie traktatu, książka ta wyjaśnia przyczyny i naturę umów społecznych oraz kwestionuje autorytet monarchii i innych tradycyjnych struktur władzy.
Rousseau odrzuca idee epoki feudalizmu, takie jak wiara w boskie prawo królów do rządzenia oraz pogląd, że państwo powstało na mocy umowy przekazania pełni władzy władcy przez społeczeństwo. Krytykuje również koncepcję wykluczonego środowiska społecznego i prawne uzasadnienie niewolnictwa, postulując idee wolności, równości oraz suwerenności ludu.
Książka rozpoczyna się od przedstawienia zagadnień stanu naturalnego, pierwotnych społeczności i prawa silniejszego, a następnie przechodzi do analizy niewolnictwa oraz konieczności powrotu do pierwotnej umowy społecznej. Rousseau argumentuje za koniecznością konsensusu i porozumienia między jednostkami, aby utworzyć sprawiedliwe i sprawne społeczeństwo. Wskazuje na rolę woli powszechnej jako podstawowego mechanizmu podejmowania decyzji politycznych i władzy wykonawczej.
Umowa społeczna miała ogromny wpływ na rozwój filozofii politycznej, inspirując reformy polityczne w różnych okresach historycznych oraz służąc jako fundament dla myśli oświeceniowej na całym świecie.
